¿Estás estudiando menos?
Aprendizaxes
Todos os que coñecemos a Radovan sabemos que esta pregunta, lonxe do que poida parecer, encerra en si mesma unha gran lección. Nos tres anos que estudei con el en Madrid puiden escoitala innumerables veces, pero naquela época tanto eu como os meus compañeiros estabamos lonxe de poder descifrar a sabedoría que albergaba unha simple cuestión, e menos aínda formulada no contexto e da maneira na que el o facía.
De feito, a nosa primeira reacción era sempre de incredulidade, seguida dunha risa contida e de miradas cómplices, buscando quen sería o primeiro en escachar coa risa. O contexto era o seguinte: un alumno tocaba algo, soaba espectacular —algo que alí era o noso pan de cada día— e o primeiro que dicía Radovan era:
«Oh, fantástico, suena muy bien, ¿estás estudiando menos?»
No noso bucle de estudantes en competencia era profundamente incongruente que algo puidese soar moi ben estudando menos. «Fantástico!» e «estudar menos» nunca estaban na mesma frase. O nivel de desempeño era directamente proporcional ás horas de estudo e, por esa razón, a nós facíanos graza.
Co tempo e coa experiencia, fun dándome conta da gran verdade e ensinanza que esa simple pregunta contiña: o importante que é descansar e, sobre todo, non estudar ata o límite. Estudar con cabeza, menos tempo pero de maneira organizada, sabendo que buscamos con cada exercicio e non facelo simplemente polo mero feito de que exista.
Sentirse descansado, tanto mental como fisicamente, é unha parte fundamental do éxito na execución. Por iso, dende hai uns anos sigo unha serie de autoconsellos ou prescricións co fin de gozar dun bo descanso e asegurar que me atopo, na medida do posible, nas mellores condicións. Especialmente para concertos esixentes, pero tamén, en xeral, como modo de vida.
Os meus sete consellos
1. Non estudar ata a extenuación.
Nunca estudo ata que non podo tocar máis. Chegar a ese punto non significa que esteamos aproveitando mellor o tempo; moitas veces significa todo o contrario.
2. Descansar, como mínimo, un día á semana.
Un día de descanso absoluto, con contacto cero co instrumento.
3. Recuperar despois dunha xornada dura.
Despois dunha xornada especialmente esixente, fago unha sesión de 10-15 minutos de notas pedais e rexistro grave.
4. Coidar os labios cando o necesitan.
Recorro á terapia de frío ou calor se noto o labio inchado ou mazado, sempre buscando a opción que mellor me axude a recuperalo.
5. As vacacións son para descansar.
No verán deixo o instrumento durante un mes. O descanso tamén forma parte do traballo.
6. Saber cando non aceptar máis carga de traballo.
Se teño moita carga de traballo na orquestra, non fago bolos e utilizo as libranzas para descansar.
7. Preparar os programas difíciles con antelación.
Os programas duros e difíciles comezo a estudalos con meses de antelación e evito os atracóns de estudo nas semanas previas. A preparación progresiva permíteme chegar aos concertos con máis seguridade e, sobre todo, con menos desgaste.
Levo tempo aprendendo a aplicar esta idea, aínda que non sempre o consigo. Ás veces sigo cometendo o mesmo erro: estudar máis do necesario, chegar ao límite e descubrir despois, á hora de tocar, que o corpo está canso ou os músculos cargados.
E quizais esa sexa a verdadeira lección que encerraba aquela pregunta que tantas veces nos facía rir. Non se trata de estudar máis, senón de saber cando estudar, como estudar e, sobre todo, cando deixar de estudar.
Por iso, cando me descubro volvendo caer nesa dinámica, aí está de novo, na miña cabeza, o eco da voz de Radovan:
«¿Estás estudiando menos?»